W ludzkim organizmie nie ma ważniejszego płynu ustrojowego niż krew. To ona odpowiada za transport tlenu, substancji odżywczych i hormonów, usuwanie produktów przemiany materii oraz obronę przed infekcjami. Regularne wykonywanie badań krwi pozwala na szybsze wykrycie i skuteczniejsze leczenie wielu chorób, takich jak niedokrwistość. W tym tekście tłumaczymy m.in., czym objawia się anemia oraz, jak wygląda dieta na niską hemoglobinę.
Z czego składa się krew?
Morfologia krwi jest jednym z najczęściej zlecanych badań przez lekarzy. Aby móc właściwie interpretować jej wyniki, należy najpierw wiedzieć, z czego właściwie składa się krew i za co odpowiadają poszczególne składniki.
| Elementy morfotyczne | erytrocyty (czerwone krwinki/ciałka krwi) | Ich głównym zadaniem jest transport tlenu z płuc do tkanek. |
| leukocyty (białe krwinki/ciałka krwi) | Odpowiadają za ochronę organizmu przed chorobami, zwalczają drobnoustroje. | |
| trombocyty (płytki krwi) | W przypadku zranienia, wspomagają krzepnięcie krwi. | |
| Osocze | woda + białka + substancje odżywcze + hormony | Ma mnóstwo zadań, wśród których wymienić można: utrzymywanie prawidłowego ciśnienia, transport substancji odżywczych do komórek i krzepnięcie krwi. |
Warto na chwilę zatrzymać się przy erytrocytach, a właściwie jednym z ich składników. Transport tlenu do komórek jest możliwy dzięki hemoglobinie, czyli białku z zawartością żelaza. Niedobór hemoglobiny może mieć poważne skutki dla funkcjonowania organizmu, takie jak np. anemia, zwana inaczej niedokrwistością.
Przyczyny anemii
Anemia to jedna z najczęściej diagnozowanych chorób krwi. W przypadku osób dorosłych o niedokrwistości mówi się, gdy stężenie hemoglobiny spada poniżej określonej normy, która wynosi:
- 12 g/dl u kobiet (11 g/dl u ciężarnych),
- 13 g/dl u mężczyzn.
Spadek stężenia hemoglobiny może być spowodowany różnymi czynnikami. Wśród najczęstszych przyczyn anemii wymienia się:
- dużą utratę krwi – najczęściej jest ona wynikiem urazu, obfitej i nieregularnej miesiączki lub krwawienia z przewodu pokarmowego,
- spadek produkcji erytrocytów – może mieć różne przyczyny – od niedoboru żelaza (mikrocytarna), witaminy B12 lub kwasu foliowego (megaloblastyczna), aż do nowotworów szpiku kostnego,
- wzrost liczby niszczonych czerwonych krwinek – powodowany nabytymi infekcjami (hemolityczna) bądź uwarunkowanymi genetycznie zaburzeniami (np. sierpowata),
- choroby przewlekłe – stany zapalne jelit, niewydolność serca i nerek, toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów,
- nadużywanie alkoholu.
Kluczowa rola żelaza
Ten mikroelement to główny składnik hemoglobiny. Jego ilość we krwi zależy od wielu czynników, m.in. podaży wraz z pożywieniem oraz stopnia wchłaniania i utraty w układzie pokarmowym, moczowym czy drogach rodnych. Żelazo odpowiada za transport tlenu i dwutlenku węgla w organizmie. W większości przypadków anemia jest spowodowana właśnie jego niedoborem.
Czy objawy anemii u kobiet są inne niż u mężczyzn?
Jeśli chory podejrzewa u siebie anemię, powinien zgłosić się do lekarza POZ lub internisty. Najczęściej otrzymuje wówczas skierowania na morfologię. Na podstawie jej wyników doktor potwierdza lub obala przypuszczenie o niedokrwistości i ewentualnie kieruje na dalsze badania do hematologa – specjalisty chorób układu krwiotwórczego.
Morfologia jest podstawowym badaniem pozwalającym stwierdzić niedokrwistość, Warto jednak zbadać inne czynniki, które rozwieją ewentualne wątpliwości co do przyczyny anemii:
- witaminę B12 i kwas foliowy,
- ferrytynę (białko magazynujące żelazo),
- OB – odwyższone może oznaczać anemię, stan zapalny lub ciążę, a obniżone niewydolność serca, białaczkę albo anemię sierpowatą,
- krew utajoną w kale (pozwala zidentyfikować ukryte krwawienia z przewodu pokarmowego),
- bilirubinę – to żółty barwnik powstały po rozpadzie erytrocytów, jego zwiększone stężenie może świadczyć o problemach z wątrobą i powodować żółtaczkę.
Do objawów, które mogą wskazywać na występowanie anemii w organizmie, należą:
- bladość skóry i spojówek,
- osłabienie, zmęczenie, mniejsza wydolność fizyczna,
- duszności, kołatanie serca, tachykardia – stan, w którym serce bije szybciej niż 100 uderzeń na minutę w spoczynku,
- bóle i zawroty głowy,
- spadek koncentracji i uwagi.
Warto zaznaczyć, że objawy anemii nie różnią się w zależności od płci. Jednak to kobiety znacznie częściej odczuwają skutki niedokrwistości ze względu na swoją fizjologię. Regularna, duża utrata krwi w czasie miesiączki przewyższa zdolność organizmu do odbudowywania zapasów żelaza i powoduje anemię. Ona z kolei wywołuje osłabienie i wpływa na nieregularność cyklu menstruacyjnego – ciało kobiety wpada w błędne koło.
Leczenie anemii
W większości przypadków niedokrwistość da się leczyć. Terapia zależy od przyczyny i rodzaju anemii. Najczęściej stosowane są następujące środki zaradcze:
- modyfikacja diety – dodanie do niej produktów o zwiększonej zawartości żelaza, kwasu foliowego lub witaminy B12,
- farmakoterapia,
- zastrzyki stymulujące produkcję erytrocytów,
- w skrajnych przypadkach – przetoczenie krwi.
Nieleczona anemia może prowadzić nawet do zawału serca. Zwiększa ryzyko wystąpienia depresji, osłabia odporność, przez co pacjent staje się bardziej narażony na infekcje. Niektóre badania sugerują, że niedobór żelaza znacząco utrudnia zajście w ciążę.
Jaką dietę stosować w leczeniu anemii?
Nie od dziś wiadomo, że lepiej zapobiegać niż leczyć. Dlatego, aby uchronić się przed niedokrwistością, warto zawczasu zadbać o odpowiednią dietę. Poniższa tabela jest zestawieniem produktów zawierających składniki, których niedobór powoduje anemię.
| Anemia mikrocytarna | Anemia megaloblastyczna | |
|---|---|---|
| Produkty bogate w żelazo: wątroba drobiowa, polędwica wołowa, jajka, boćwina, zielony groszek, pestki dyni, pistacje, szpinak, płatki owsiane | To, co ma dużo witaminy B12: śledzie, makrele, łososie, żółtka jaj, żółte sery, cielęcina, małże | Produkty o wysokiej zawartości kwasu foliowego: ciecierzyca, szpinak, fasola biała, pietruszka, brukselka, jarmuż, brokuły |
Warto również wiedzieć, jak poprawić wchłanianie żelaza. Najlepiej łączyć produkty bogate w ten mikroelement ze źródłami witaminy C (cytryna, natka pietruszki, papryka), która zdecydowanie ułatwia przyswajanie żelaza – przede wszystkim niehemowego, czyli pochodzenia roślinnego. Niewskazane jest wówczas popijanie posiłków kawą lub herbatą, a także jedzenie w tym samym czasie nabiału.
Suplementacja żelaza w anemii powinna odbywać się pod kontrolą specjalisty. Zleca on wówczas przyjmowanie niskiej dawki rzędu 10-18 mg pierwiastka raz dziennie lub co drugi dzień. Po unormowaniu poziomu hemoglobiny, lekarz zwykle decyduje o kontynuacji leczenia przez co najmniej 3 miesiące, aby odbudować zapasy ferrytyny – białka magazynującego żelazo wewnątrz komórek.
Dbanie o zdrowie powinno wejść Ci w krew
Choroby układu krwiotwórczego wpływają na funkcjonowanie całego organizmu. Aby się przed nimi ustrzec, warto zawczasu zadbać o odpowiednią podaż żelaza, witaminy B12 i folianów, diagnostykę obfitych miesiączek oraz zaburzeń wchłaniania. Pamiętaj także, że lepiej nie suplementować żelaza bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.
Nie wypada nie wspomnieć o tym, jak wielkie znaczenie ma utrzymywanie dobrego zdrowia krwi – nie tylko we własnym interesie, ale również po to, żeby pomagać innym. Centra krwiodawstwa stale informują o brakach określonych grup krwi. Warto ją regularnie oddawać, ponieważ można w ten sposób uratować czyjeś życie. Aby dowiedzieć się więcej na temat tego, jak zostać dawcą, polecamy zajrzeć na stronę: krwiodawcy.org/droga-dawcy.
