Jak sprawdzić, czy mam insulinooporność i uchronić się przed cukrzycą?

Jedzenie słodyczy to przyjemność, która potrafi słono kosztować organizm. O ile sporadyczne spożywanie czekolady, lodów czy ciastek nie jest niczym szkodliwym, o tyle robienie z nich podstawy własnej diety może stać się przyczyną poważnych zaburzeń metabolicznych. Nadużywanie cukru często powoduje m.in. insulinooporność. W tym tekście wskazujemy jej przyczyny oraz objawy, a także podpowiadamy, jaką dietę stosować, aby obniżyć poziom glukozy we krwi.

Najważniejsze pojęcia związane z cukrem we krwi

Medycyna często posługuje się skomplikowanymi terminami. Poniższa tabela jest zestawieniem najważniejszych pojęć i ma ułatwić zrozumienie zjawisk związanych z insulinoopornością.

GlukozaCukier – pochodzi z żywności, ale jest też produkowany przez organizm.
InsulinaTo hormon wytwarzany przez trzustkę, odpowiada za regulowanie poziomu glukozy we krwi.
HiperglikemiaZbyt wysokie stężenie cukru we krwi.
HipoglikemiaZa niski poziom glukozy we krwi.
HiperinsulinemiaZbyt wysokie stężenie insuliny we krwi; może być m.in. reakcją organizmu na zmniejszoną wrażliwość tkanek na isulinę
Indeks glikemiczny (IG)Informacja o tym, jak bardzo podniesie się poziom cukru we krwi w porównaniu z czystą glukozą.

Czym jest insulinooporność?

To zaburzenie metabolizmu. W organizmie, w którym występuje, określone komórki mięśni, tkanki tłuszczowej i wątroby słabiej reagują na insulinę. Wówczas nie spełnia ona swojego podstawowego zadania, czyli nie reguluje poziomu cukru we krwi, co prowadzi do hiperglikemii. Zbyt wysokie stężenie glukozy może z kolei, choć nie zawsze musi, powodować cukrzycę typu 2.

Warto zaznaczyć, że inuslinooporność to stan, a nie choroba. Czasami to przejściowa reakcja organizmu będąca wynikiem, np. ciąży – wówczas hormony łożyska obniżają wrażliwość na insulinę. Po porodzie zwykle wszystko wraca do normy. Ciało samodzielnie potrafi regulować procesy związane z wchłanianiem cukru do krwi. Ważne jednak, żeby wiedzieć, jak radzić sobie, kiedy glukoza i insulina są na niewłaściwym poziomie.

Cukier we krwi – jakie są normy?

Badanie poziomu cukru we krwi najczęściej przebiega na czczo. Poniższa tabela tłumaczy, jak interpretować jego wyniki.

Poziom glukozyInterpretacja wyniku
70-99 mg/dlPrawidłowa glikemia
100-125 mg/dlNieprawidłowa glikemia na czczo, stan przedcukrzycowy
powyżej 126 mg/dlCukrzyca

Istnieje również pomocniczy wskaźnik HOMA-IR, stosowany jako pomoc w ustalaniu insulinooporności. Nie ma jednego uniwersalnego zakresu norm i jego wynik powinien być interpretowany przez lekarza w kontekście innych pomiarów.

Czasami lekarz może zalecić doustny test tolerancji glukozy (OGTT). Wówczas pacjentowi dwukrotnie pobiera się krew – najpierw na czczo, a drugi raz na dwie godziny po wypiciu roztworu glukozy (75 g rozpuszczone w 300 ml wody). Następnie porównuje się oba odczyty. Warto zaznaczyć, że w czasie pomiędzy jednym a drugim pomiarem badanemu nie wolno nic jeść, pić ani podejmować aktywności fizycznej.

Insulinooporność – objawy i przyczyny

Nie ma jednego czynnika determinującego pojawienie się insulinooporności. Bardzo często współwystępuje i wzajemnie nasila się kilka przyczyn, do których należą:

  • dieta oparta na cukrach i tłuszczach trans (pochodzących z gotowych dań, fast foodów),
  • bardzo niska lub zerowa aktywność fizyczna,
  • nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu,
  • otyłość, zwłaszcza brzuszna – wg wskaźników WHO obwód w pasie nie powinien przekraczać 94 cm u mężczyzn i 80 cm w
  • przypadku kobiet,
  • niedobór snu,
  • nadmiar stresu,
  • ciąża,
  • wiek – starsi ludzie są w grupie ryzyka,
  • czynniki genetyczne.

Insulinooporność często długo nie powoduje wyraźnych objawów. U części osób mogą występować niespecyficzne dolegliwości, takie jak zmęczenie czy senność, ale same w sobie nie pozwalają rozpoznać zaburzenia. Dlatego przy zwiększonym ryzyku ważniejsze od obserwowania objawów są badania laboratoryjne.

Insulinooporność jest ściśle powiązana z hiperglikemią. Warto w tym miejscu zaznaczyć również, jakie przyczyny może mieć odwrotny stan, czyli hipoglikemia:

  • intensywny wysiłek,
  • niedożywienie wynikające, np. z głodzenia się,
  • niekontrolowana cukrzyca (za dużo podanej insuliny),
  • nadużywanie alkoholu,
  • niewydolność wątroby,
  • choroby nerek.

Drastycznie niski poziom cukru we krwi jest niebezpieczny dla zdrowia i życia. Może objawiać się m.in. zawrotami głowy, osłabieniem, nudnościami oraz uczuciem głodu. Ponadto często powoduje drgawki, zaburzenia oddychania, a w najgorszym przypadku śpiączkę.

zastrzyk z insuliny

Jak wygląda profilaktyka i leczenie insulinooporności?

Kluczowe w zapobieganiu powstania insulinooporności jest podejmowanie aktywności fizycznej oraz stosowanie odpowiedniej diety. Takie działanie pozwala nawet na całkowite cofnięcie zaburzenia. Farmakoterapia w tym przypadku stanowi najczęściej uzupełnienie zdrowego stylu życia. Przede wszystkim pacjent powinien:

  • zrezygnować z picia słodzonych napojów na rzecz wody;
  • jeść zbilansowane posiłki, zawierające jednocześnie źródła białka, zdrowych tłuszczy i węglowodanów – takie połączenie (np. jogurt naturalny z malinami i orzechami) obniża IG dania;
  • wybierać produkty pełnoziarniste zamiast białego pieczywa, makaronu, kaszy manny, kuskusu czy słodzonych płatków śniadaniowych;
  • gotować makaron, kaszę i warzywa al dente;
  • jeść regularne posiłki, ponieważ zmniejsza to chęć podjadania;
  • wysypiać się;
  • podejmować co najmniej 30 minut dowolnej aktywności fizycznej dziennie – może to być bieganie, spacery, joga, pływanie czy nordic walking;
  • utrzymywać BMI (Body Mass Index) w zakresie 18,5-24,9 – aby obliczyć wskaźnik, należy podnieść wzrost wyrażony w metrach do drugiej potęgi, a następnie podzielić przez tę wartość wagę zapisaną w kilogramach.

Dieta w insulinooporności – co jeść, żeby obniżyć cukier?

Nie ma jednej, sprawdzonej diety dla osób z insulinoodpornością, choćby ze względu na to, że znaczna część pacjentów równocześnie zmaga się z otyłością, co znacząco wpływa na ich potrzeby. Najczęściej zalecany jest jednak jeden z dwóch modeli żywieniowych:

  • dieta DASH – opiera się na jedzeniu nieprzetworzonej żywności, przede wszystkim warzyw; wskazane są również nabiał, rośliny strączkowe, ryby i drób; sprawdzone przepisy na dietę DASH można znaleźć pod tym linkiem – diety.nfz.gov.pl,
  • dieta z produktami o IG poniżej 55 – do których należą m.in. agrest, borówki, truskawki, jabłka, kiwi, maliny, porzeczki, brzoskwinie, wiśnie, grejpfruty, kalafior, brukselka, cukinia, marchew, pomidory, kapusta, chude sery, migdały, ciecierzyca, maślanka, chude mleko, chleb gryczany i razowy.

Bez zbędnego słodzenia

Nie bez powodu utarło się stwierdzenie, że cukier to biała śmierć. Jego nadmiar prowadzi do niekorzystnych zmian w organizmie i rozwoju wielu chorób, takich jak cukrzyca, miażdżyca czy próchnica zębów. Oczywiście w rozsądnych ilościach nie przynosi negatywnych skutków. Ważne, aby zachować umiar i utrzymywać zdrowy tryb życia. Jeśli wahasz się, czy na deser zjeść brzoskwinię, czy batonik – zdecydowanie lepiej wybrać owoc. Wyjdzie Ci to na dobre.

Spis treści

Inne wpisy

badanie krwi

Jak sprawdzić, czy mam insulinooporność i uchronić się przed cukrzycą?

produkty bez glutenu

Praktyczny przewodnik po nietolerancjach pokarmowych

badanie krwi

Anemia – przyczyny, objawy, leczenie